Kontakt
Wróć do strony głównej

Psycholog kliniczny

Podstawą działań psychologa klinicznego jest umiejętność diagnozy zaburzeń zachowania człowieka, wynikających z różnych przyczyn, ocena możliwości ich leczenia oraz konkretne techniki pracy z wieloma z nich (np. rehabilitacja neuropsychologiczna czy wsparcie w leczeniu choroby somatycznej).

Wszystkie prawa zastrzeżone © Barbara Langman 2015

Osobowość to filtr, przez który patrzymy na siebie, innych ludzi i świat. Jest jak unikalne dla danej osoby okulary. Jej diagnoza to ocena, w jakim stopniu dany człowiek funkcjonuje adekwatnie w różnych sytuacjach, np. czy nie odczuwa nadmiernego lęku lub czy nie jest zbyt agresywny w kontaktach z ludźmi. Ważne jest także to, czy potrafi dostosować się do stresujących sytuacji oraz czy nie zniekształca obrazu zewnętrznej rzeczywistości w takim stopniu, który utrudnia działanie jego lub innych. Intuicyjnie wyczuwamy cechy ludzi, którzy nas otaczają. O jednych mówimy „sympatyczny”, „łatwo nawiązujący kontakt”, a o innych „lękowy”, „nieufny” lub „nieznośny”. Ludzkie zachowania psychologia klasyfikuje jako cechy, czyli w miarę stałe w czasie tendencje do określonych zachowań czy przeżywania mniej lub bardziej utrudniających życie stanów emocjonalnych (np. lęku czy depresji).

Zadaniem psychologa klinicznego jest rozpoznanie i nazwanie głównych „rysów charakteru” danej osoby i określenie, na ile mogą wpływać pozytywnie lub negatywnie na jej działania czy relacje . Służą temu rozmaite metody, tzw. testy psychologiczne, które poprzez pytania wprost lub zachęcanie do snucia fantazji na dany temat, pomagają poznać świadomy i mniej świadomy poziom funkcjonowania człowieka. Wynikiem diagnozy jest opinia, czyli pisemne przedstawienie wniosków z diagnozy.

Oceny sprawności funkcjonowania mózgu danej osoby psycholog dokonuje poprzez zachęcanie osoby badanej do wykonywania jakiegoś działania, np. wymieniania słów na daną literę czy łączenie punktów w określonej kolejności. Działania te są określane diagnozą neuropsychologiczną i ma ona na celu sprawdzenie, na ile mózg danej osoby jest zdolny do poznawania zewnętrznej rzeczywistości za pomocą wzroku, słuchu czy dotyku, jak również przetwarzania i wykorzystywania tych danych do zamierzonych celów.

Psycholog ocenia sprawność funkcji poznawczych za pomocą różnych metod, tzn. standaryzowanych testów (np. Testu Inteligencji Wechslera) czy tzw. prób (np. prosi klienta o nauczenie się określonego układu ruchów lub rozpoznanie przedmiotu tylko za pomocą dotyku). Wnioski opisuje w opinii, która mówi o tym, co działa poprawnie, a co uległo zaburzeniu (diagnoza funkcjonalna). Może także określić, jaka część mózgu uległa uszkodzeniu (diagnoza lokalizacyjna).

Diagnostyka psychologiczna służy m.in. różnym instytucjom, takim jak ZUS, Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności czy Sąd. Jej celem jest odpowiedź na pytanie instytucji o to, jakie zaburzenia prezentuje dana osoba, jaki jest ich poziom, na ile upośledzają jej normalne funkcjonowanie oraz jakie są możliwości ich wyleczenia.

Wykonuję diagnozę tych aspektów funkcjonowania danej osoby, które są istotne dla danej instytucji, np. osobowości czy sprawności funkcji poznawczych. Wyniki takiego badania opisuję w formie opinii. Możliwy jest także opis konsultacji, czyli jednego lub dwóch spotkań.

Dzięki diagnozie sprawności funkcji poznawczych (czyli oceny prawidłowości pracy mózgu) wykwalifikowany psycholog może zaproponować różne ćwiczenia, które mają na celu przywrócenie lub poprawę zaburzonych funkcji (np. koncentracji uwagi, pamięci czy mowy). Taka terapia jest zwykle długotrwała, zwłaszcza wtedy, gdy mózg został uszkodzony w znacznym stopniu, np. w wyniku udaru lub wypadku. Jest przydatna zwłaszcza w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych (np. choroba Parkinsona, choroba Alzheimera) czy otępienia naczyniowego, gdyż spowalnia postępujące zaburzenia poznawcze i może spowodować wydłużenie okresu względnie normalnego funkcjonowania chorej osoby.

Wynikiem uszkodzenia określonych części mózgu, czyli tzw. osródków mowy (zwykle w lewej półkuli), jest całkowita lub częściowa utrata zdolności rozumienia mowy i/lub jej nadawania (czyli wypowiadania się). Afazja może także manifestować się poprzez niemożność przypominania sobie słów potrzebnych w czasie rozmowy, jak również poprzez trudności w  rozpoczynaniu i tworzeniu dłuższych wypowiedzi (wypowiedzenie kliku zdań).

Afazja pojawia się zwykle po udarze lub zawale mózgu, ale może też być następstwem wypadku (z urazem głowy) czy chorób neurodegeneracyjnych (jak choroba Alzheimera czy pierwotna afazja postępująca) . Jest trudnym doświadczenie dla chorej osoby i jej otoczenia. Jej leczenie wymaga specjalistycznych form pomocy, tzn. pracy terapeutycznej z wykształconym w tym kierunku psychologiem i/lub logopedą. Każda godzina terapii afazji to krok ku normalności i odzyskaniu możliwości kontaktu z innymi ludźmi.

Pamięć jest podstawą naszej tożsamości. Pozwala tworzyć i przywoływać wspomnienia, realizować plany czy zdobywać nowe umiejętności. Bez niej gubimy się w rzeczywistości. Kiedy działa normalnie, człowiek może żyć oraz rozwijać siebie i swoje otoczenie.

Zaburzenia pamięci mogą mieć różne przyczyny i w różnym stopniu utrudniać codzienne funkcjonowanie. Czasami można mieć uczucie „pustki w głowie” przed egzaminem, czy zapomnieć o zapłaceniu rachunku. Kiedy jednak takie incydenty powtarzają się i zaczynają zaburzać codzienność, warto sprawdzić, jaka jest ich przyczyna.

Najbardziej znanym przykładem zaburzeń pamięci są te, które pojawiają się w chorobie Alzheimera, kiedy „ktoś ciągle chowa rzeczy” danej osoby. Są charakterystyczne dla procesów otępiennych o różnym podłożu, ale pojawiają się też po udarze, wypadku czy zatruciu szkodliwą substancją. Istnieją także przejściowe zaburzenia pamięci, które są wynikiem stresu czy depresji.

Określenie przyczyn trudności pamięciowych jest zadaniem wykwalifikowanego psychologa. Warto wykonać ich diagnozę zwłaszcza wtedy, gdy powtarzają się często, coraz bardziej utrudniają wykonywanie codziennych zadań (np. pamiętanie o wizycie u lekarza) oraz gdy dana osoba ma również trudności z organizacją swojego życia.

Konsekwencją wypadku (np. komunikacyjnego), przebiegającego z urazem głowy, mogą być bardziej lub mniej nasilone zaburzenia funkcji poznawczych, czyli pracy mózgu. Zaburzenia te mogą być mniej lub bardziej nasilone. Mogą one pojawić się także dopiero po jakimś czasie od wypadku.

Najbardziej typowe zaburzenia to pourazowa amnezja, afazja czy tzw. funkcji wykonawczych, których działanie organizuje pracę całego mózgu oraz nasze zachowanie. Ich powodem jest uszkodzenie ważnych obszarów mózgu, którymi są najczęściej płaty czołowe i skroniowe. Oczywiście mogą pojawić się także inne trudności, gdy uraz uszkodzi inne obszary mózgowia. Najcięższe urazy zwykle powodują niepełnosprawność i niemożność prowadzenia samodzielnego życia. Te o mniejszym zasięgu mogą tylko upośledzać funkcjonowanie w różnych dziedzinach życia. Warto jednak zadbać o możliwość przywrócenia lub choćby stopniowej poprawy sprawności umysłowej poszkodowanej osoby poprzez terapię neuropsychologiczną. Wypadek jest również często zdarzeniem traumatycznym, dlatego psycholog może pomóc poradzić sobie z konsekwencjami takiego incydentu.